OnkelReisendeMac

Adiós

2011-06-16T19:14:00.001+02:00

Myggsprayen er tom, Euraxen oppbrukt og konsentrasjonen har gått fløyten. Det er snart på tide å vende nasen heimover til femten grader og regn. Notatblokka, hovudet og hjartet er fullt. Vi feira siste dag på kontoret med kake med neongrøn smørkrem. Det var akkurat så godt som det høyrest ut. Siste dagane føregår litt i limbo, prega av å skulle ta siste busstur, siste overeting av mango, siste møte i felten, siste kalde dusj. Adjø meg her og farvel meg der. Latinamerikansk fleksibilitet viser meg atter ein gong at ein ting er planen, ein annan ting er røynda. Det einaste eg veit sikkert er at eg må vere på flyplassen 4 om morgonen sundag. Så sjåast vi til veka.

Legen

2011-06-14T20:21:00.003+02:00

Eg for til legen i går, har veldig vondt i øyret. To veker sidan storforkjøling og vatn og sand i øyret frå stranda. Eg har vore tett sidan. Legen var ein blid, tynn, eldre, gråhåra distingvert herre med fin jakke. Han var smilande og nøgd og spurde meg om eg var spansk. Neida, eg var norsk. Han kika meg i øyret med ein dings og byrja å reinse ut sand. Medan han reinsa og skrapa i øyret mitt så eg ikkje høyrde noko men berre vart kvalm, prata han uavbrote. Eg verken høyrde eller forstod, for han spurde meg om vi hadde mykje fri sex i Noreg. Eg prøvde å tenkje meg fram til kva han eigentleg meinte men greidde tydelegvis ikkje å gje eit tilfredsstillande svar. Han utdjupa med å spørje om vi ikkje hadde mykje sex i parkane og i gatene i Noreg? Eg trudde ikkje mitt eine øyre, denne samtalen var fullstendig absurd, og eg hadde nok med å konsentrere meg om det som skjedde inni det andre øyret mitt. Til slutt fortalte han at han hadde budd i San Fransisco på 70-talet. Der hadde han møtt nokre norske sjukepleiarar, og dei hadde fortalt han at i Noreg hadde ein mykje fri sex i parkane. Javel. Fint for dei. Eg gjekk derfrå med eit nyreinsa øyre, antibiotika mot betennelse, og piller mot smerte. Men utan medisin mot legar.

Ute

2011-06-13T17:07:00.002+02:00

Då eg reiste frå kjølig april-Oslo som nett var blitt isfri var eg roten av altfor mykje innetid gjennom ein lang kald vinter. Her er eg konstant ute. Eg søv, et, vaskar opp, dusjar og gjer andre nødvendige ting ute. Husa er bygt slik at det meste skjer ute. Det finst tak og delvis veggar, berre ikkje samstundes. Soving ute er nødvenig i Arcatao grunna varme og snorking. Dusjing ute er ganske sjarmerande, gjerne ståande i gjørme med mygg overalt bak ein plastduk med god utsikt over skog ein veg, hage ein veg, og god innsikt frå eventuelle naboar. Det er rart korleis dette bittelille landet gong på gong lurer meg til å tru at eg er fullstendig aleine i skogen i eit ruralt område, og at det ikkje finst ei sjel i mils omkrets, medan eg eigentleg står nesten midt i hagen til nokon og det er folk og sivilisasjon på alle kantar. Ein liten skogssti er nesten ein hovudveg, og å finne ein privat busk til naturens kall er av og til fullstendig umogeleg. Ja, eg gler meg til å komme heim der doane har fire vegger, dør, og tak.

Å forstå

2011-06-09T06:14:00.002+02:00

Det verste er å gå i butikken. Å snakke politikk, filosofi, store ord og store tankar i store rom med auge som ser deg er ikkje noko problem på framandt språk, i framand kultur. I butikken derimot skjønnar eg ofte ikkje eit skvekk sjølv om eg liksom snakkar spansk. ”HlaBunsTardsQrePgrcnTrjetOnEfctivo?” helser dei meg med ved ei pipande kasse i butikkbråk. Dette er faktisk ei setning og tyder ”Hei God Dag Ynskjer De å betale med Kort eller Kontant?” Det forstod eg i dag, etter over seks veker i landet og utallige turar på butikken. Min taktikk når eg ikkje forstår er som regel å smile oppmuntrande til folk skjønar at eg ikkje skjønar eller til dei trur eg skjønar og tolkar meg dit dei vil. Det fungerar greitt. I dag kunne eg svare at eg ynskja å betale kontant. Det minna meg om dei første månadane mine i Spania for ei halv æve sidan, då eg ikkje før etter over eit halvt år i landet forstod at det mystiske spørsmålet på slutten av kvar handletur var om eg ville ha pose. Eg ville jo gjerne ha pose.

Vinteren

2011-06-08T22:25:00.002+02:00

skal eigentleg kome med regn rundt midten av mai. Eg har ikkje sett snurten av den. Jo, bittelitt snurt, men berre bittelitt. Som den dagen alt flomma over. Men no! Det regnar! To dagar på rad! Heile regntida, heile vinteren har vore utsett på ubestemt tid her. Siste dagane har eg kjent det litt kaldare enn dei førre vekene, og eg høyrer ofte torde langt borte, utan at det kjem væte.

I Arcatao burde det visst regne heile ettermiddagen og natta no men det er tørt. Av og til mørknar himmelen lovande men skyene berre passerer. Bøndene slit. Nokre har sådd i desperasjon etter ein liten regnskyll. Vanlegvis sår ein i slutten av april. No er det blitt juni og regnet har ikkje kome enda. Dei som har sådd ser maisen tørke sakte men sikkert ut og avlinga, maten og inntekta si dø.

Vêrmeldingsmannen lova i går at no kan folk trygt så, for no kjem det regn. Vi får sjå.

Stranda

2011-06-01T17:32:00.003+02:00

På veg heim frå Arcatao drog vi plutseleg på stranda. Vi var visst i nærleiken og hadde jo handduk i sekken. Stillehavet slengte meg rundt som ei filledokke og var ikkje mykje stille. Det var vilt og voldsamt og i humør til å leike. Forkjøla nase fekk skylt seg grundig i saltvatn. Sand la seg pent att i øyra og alle andre kroppsopningar du kan tenkje deg. Hengekøye, vind i segla og fisk til middag.

Ventande på mat møtte vi ei lita jente, Stefani, ho selde krabbar frå ei snor. Raude, grøne, lilla og levande. 10 år gamal og hadde selt krabbar i 5. Ho var begeistra for den kvite huda mi og lurte på kvar eg var frå. Vi prata ei stund om laust og fast. Ho var oppsett på å selje og brukte alle triksa i boka. Eg var på nippet til å kjøpe alle krabbane hennar men hadde ikkje småpengar. Ei heller veit eg kva eg skulle gjort med desse krabbane. Slept dei laus i det fri kanskje.

Oversvømming

2011-05-30T23:16:00.002+02:00

Kyrne rautar høglydt, fjellet rautar tilbake. Torde dundrar langt i det fjerne heile dagen og sender berre dampande fuktig trykk vår veg. Heilt til plutseleg himmelen opnar seg. Vi sit pent til middagsbords i hagen når det skjer. Spring inn på verandaen med halvspist maiskolbe og saus i alle retningar. Trur vi er redda fram til vi innser at huset vårt held på å fyllast med vatn som eit badebasseng med ein utspekulert ustoppeleg hageslange. Avløpsrøyret er tett. Sidan vi søv på madrassar på golvet og ikkje har møblar styrtar vi alle meir eller mindre panisk inn for å redde unna sengetøy, datamaskiner, leidningar og bøker. Neste steg er å røske ut søppel frå avløpsrøyret, koste vatnet ut av huset igjen, og håpe på at regnet stilnar. Vi legg oss fuktige men fornøgde på det høgste nivået av huset den kvelden. Det meste kan tørkast.

"No hay"

2011-05-30T23:13:00.000+02:00

”No hay” = Det finst ikkje meir. Vi er på bensinstasjonen. Der er ikkje bensin, ei heller på den neste. På den fjerde finn vi. Vi kan berre fylle tanken for 20 dollar. Meir pengar finst ikkje. I telefonkiosken spør eg etter Tigo sim-kort til mobil. ”No hay” er svaret. Eit anna selskap? Nei. Kva med eit tredje? Kanskje om eg absolutt vil. Berre reklameskilta lokkar lysande. Tid for lunsj. Men matsalen er allereie tømt for folk og mat. Det finst ikkje meir. Dei som kjem sist får gå ein annan plass eller utan.

Vatn og metall

2011-05-30T23:10:00.001+02:00

Vatnet er vekk. Nokon har stelt stoplane av stål til brua som heldt vassrøyra oppe. Alt knakk og vatnet er vekk. Eg har ikkje dusja. Signe våtserviettane.

Når ein går på gata må ein sjå seg om og passe på for ikkje å dette ned i hol der folk har stelt kumlokka av metall. Dei sel det til Kina, fortel rykta. Kina manglar visst metall.

Eg fekk høyre ei historie om ei gamal dame som steig ut av ein buss ein gong det regna og bakken var oversvømt. Ho forsvann ned i eit forsvunne kumlokk og vart aldri sett att.

Eg manglar visst metall. Og vatn.

Sentrum Sentrum

2011-05-20T17:36:00.000+02:00

Sentrum Sentrum er ikkje lenger Sentrum fortel dei meg. Sentrum har nemleg flytta oppover i byen, til dei rike og allmektige. Så ligg Sentrum Sentrum att der då. Litt av alt i midten av ingenting. Fullt av folk som skal i kvar si retning, med skit, eksos og stank av støvete urin. Men sola skin her og, trea er grøne, kyrkjene store og frelsa ikkje langt borte. Ein mann vandrar forbi utan sko eller bukse. Ingen lear eit augelokk. Det er ikkje verre enn Plata.

Eg står og ventar (på bussen sjølvsagt). Litt i mi eiga verd som eg ofte er. Plutseleg står det ein (gal? full?) mann framfor meg og skrik meg opp i andletet. Både tenna og auga hans går i kryss. Eg skjønar ikkje kva han seier. Plutseleg skjelnar eg ord som Satan og USA og Helvetes Drit. Han snakkar visst engelsk. Eg er ikkje frå USA, seier eg meir eller mindre høfleg. På spansk. Han vert litt betutta men får raskt samla seg og byrjar på ei ny lekse, denne gong noko med Føkkings Frankrike. Eg er ikkje frå Frankrike heller. Seier eg og ser han inn i auga. Han tenkjer seg om. Kvar er du frå då? Eg er frå Noreg. Det er ikkje meir å seie. Han nikkar. Eg nikkar. Han dreg opp genseren sin og viser meg ei tatovering på magen. Eg nikkar igjen. Usikker på om det er rett. Han er nøgd. Tek meg i handa og går.

Atter ein buss

2011-05-18T19:32:00.000+02:00

Eg køyrde buss i går og. Eg merkar at denne bloggen handlar mykje om buss. Men alt skjer visst på bussen i dette landet. Dei to same unge slitne utsjånad gutane som utførte eit hyggeleg miniran evt. aggressiv småtigging på buss 30b for ei veke sidan var tilbake i dag. Denne gongen visste eg kva som skulle til og gav dei litt småpengar. Utan frykt. Dei vil berre ha litt mynt. Det eg vart meir skremt av var ein jeep som for forbi med ein sofa på lasteplanet, der det sat ein skummel fyr i militærklede med svart ullhue i 30 varmegrader og peika olmt på folk med maskinpistolen sin. Vindauga i bilen var sota og eg anar ikkje kven som var inni. Militære, politi i ulike fasongar, og vektarar med uniformer og tungt ladde våpen i tide og utide er det mest skremmande eg ser i gatene her. Sjølv om eg veit at det ikkje er meg dei vil skyte.

Massakrecamping

2011-05-16T17:48:00.004+02:00

14. mai 1980, heilt i byrjinga av krigen vart over 600 (kanskje opp mot 1000) menneske drepne i ei blodig massakre i Las Heradas ved elva Sumpul. Dei drepne var lokalbefolkninga frå landsbyane nord i regionen Chalatenango heilt på grensa til Honduras. Grensa var, (er), og har vore noko ubestemmeleg og militære frå begge land gjekk frå hus til hus og jaga salvadoranarar ut av Honduras og inn i krigssona i El Salvador. Ei stor gruppe menneske på flukt i fjella vart jaga ut i elva av den salvadoranske hæren. På andre sida møtte dei den honduranske hæren. Elva vart farga raud av blod og området er framleis fullt av nedgravne uidentifiserte kroppar som ein ikkje veit kor er. Mange forsvann med straumen. Ingen har kunna gjere noko med det siden, i dei nesten 20 åra med høgrestyre i landet.

14. mai kvart år dreg lokalbefolkninga frå landsbyane rundt tilbake til Las Heradas for å minnast sine vener og familie som fell. Kulturell tilstelling, musikk, teater og stor minnestund skal arrangerast på laurdagen. Eg får bli med ut fredagen og vi skal sove i telt. Eg er einaste hokjønn blant ei gruppe godt vaksne mannfolk og ein flokk spreke femtenåringar. Ein av dei spør sjenert om han skal bære sekken min opp til fleire gonger, men eg greier ikkje la dei behandle meg som eit anna usjølvstendig krek, sjølv om skuffelsen lyser or auga hans då eg uhøfleg men smilande takker nei. Mesteparten av tinga, inkludert eit digert høgtalaranlegg, vert borne av to tynne skranglete sure hestar. Vegen er lang, sola sterk og terrenget mildt sagt ulendt. På eit tidspunk traskar vi eit stykke gjennom Honduras, min andre ufrivillige visitt utan pass.

Nesten framme kryssar vi elva på same stad som flokken på flukt vart drivne ut av militæret. Elva er stri med glatte steinar. Historier om korleis dei i fjor måtte krysse elva hengande i ei line dei strakk over med vatn opp til halsen grunna regn, gjer at eg set enorm pris på vatnet som berre når meg til låret. Eg har ein ivrig femtenåring ved kvar arm som støttar meg så voldsamt at dei nesten riv meg overende. Midt i elva høyrer vi plutseleg ei voldsam smelling som eg med ein gong koplar til geværseld sjølv om eg aldri har høyrt noko slikt. Det er fyrverkeri på lyse dagen for å markere og vise veg for dei som kjem frå alle retningar. Opplevinga blir litt for reell, men med velvilje og god tid kjem vi oss, om ikkje tørrskodde, over elva.

Natta er lang. Eg søv som prinsessa på greinene og er klam som havregraut når eg vaknar utan å ha sove. Klokka fire er det ei velsigning å få stå opp.

Ut På Eventyr

2011-05-16T17:44:00.003+02:00

Bussturen til Chalatenango byrjar behageleg nok men langs vegen vert den fullare og fullare til vi sit der som sild i ei tønne med ekstra sild. I Chalate må vi springe for å nå neste buss, vi rekk den ikkje, men jagar etter den i jeep. Ein dollar og eit minutt seinare er vi på plass. Bussen er som vanleg stapp full og eg vert ståande/hengande halvvegs ut av bussdøra som ikkje kan lukkast fordi det er for mange folk i midtgangen. Farta er heldigvis ikkje mykje å skryte av og eg innfinn meg med situasjonen og prøver å føle meg litt som Macgyver. Eg trur ikkje eg døyr om eg fell av, i verste fall brekk eg eit bein. Eller to. Ingen andre ser særleg stressa ut så eg nyt den friske lufta og den vakre utsikta. Ein heilt vanleg måte å reise på.

Sundag

2011-05-10T19:51:00.001+02:00

startar messa i den rosa kyrkja kl 8. Endå tidlegare samlar folk seg på plazaen framfor kyrkja. Sundag er kyrkjedag, marknadsdag og dagen for ekstra pynt og sosialt samver. Folk har pynta seg på ulik maner. Dei unge med den nyaste dongeribuksa frå USA, dei gamle i den velbrukte dressen, så fin som ny. Nesten 100 år gamle bittesmå skrukkete koner i knallfarga kjole og gull i munnen krokar seg omkring og helser på kjente. Det er dåp i dag og ekstra stas. Ungar kledd opp som små marsipankaker snublar omkring og hoiar bakerst i kyrkja. Dørene er opne, og konsentrasjonen om messa sterkast lengst framme. Unggutane heng utanfor med mobilar utan dekning. Presten skvettar vatn på småborna der framme, og kyrkjekoret som består av fem overtydde, ein sur gitar og ein ivrig tamburin stemmer i. Så er det over inne. Fred vere med oss. Ute held sundagen fram mellom frukt, nysteikte tortillas og gode naboar.

Natt

2011-05-10T19:41:00.000+02:00

Nettene i Arcatao med intens varme, vill snorking frå mine kumpanar, hals og nase tett av støv gjer soving til eit utfordrande prosjekt. Mygg, maur og tanken på den feite kakerlakken eg såg i stad hjelp heller ikkje. Ei natt dekte eg meg til slutt med myggspray og tok med meg madrassen min ut i hagen for i det minste å sjå på stjernene når eg likevel ikkje søv. Eg sovna momentant. Det var visstnok kaldt den natta. Kl 6 vart eg vekt av ein som var leigd inn for å klippe graset. Fem herlege timar søvn var nok. Lukke.

Buss 3

2011-05-10T19:36:00.003+02:00

er ingen buss. Det er å gå to timar for å nå bussen. Fjelltur med meining. Eg fotograferer som ein annan turist. Dei andre held på å døy av slit og varme. Seinare oppdagar eg at ein av dei har bore på blant anna eit to kilos kubbelys heile vegen. Prioriteringar. Vi kjem fram til slutt, og faktisk i tide, etter at ein venleg lokal sjel fylgjer oss ein snarveg som faktisk er snar over ein ås.

Buss 2

2011-05-10T18:10:00.003+02:00

I Chalatenango finn vi neste buss etter å ha galloppert gjennom ein halv fargerik og fantastisk småby. Gløym ein samla bussstasjon. Bussane går litt hist og her, litt då og når. Taxiar har visst slutta å gå her fordi det var for farleg for ungane som spring rundt i gata. Det er mogeleg eg misforstod denne forklaringa men taxiar finst uansett ikkje. Bussen er stappfull før vi kjem fram og går ikkje før om ein halvtime. Vi har plutseleg nesten god tid og jafsar i oss litt steikt potet frå ein gateseljar som erstatning for lunsjen vi ikkje rekk ete. Førstedelen står vi, eller rettare sagt heng vi i taket. Balansen er ikkje noko problem sjølv om vegen er humpete og svingane skarpe. Eg er klemt så tett opp i fem mannfolk at det einaste som skil meg frå dei er mi eiga sveitte. Det rare er at tross godt over 30 grader er det ikkje eit snev av mannfolkduft på bussen. Berre frisk deodorant og nyvaska trøyer. Korleis er det mogeleg? Det skal likevel seiast at odøren endra seg litt langs vegen.

Buss 1

2011-05-10T18:02:00.001+02:00

Bilen er på verkstad. Den holdt jo på å eksplodere av varme sist vi var på tur. Så vi tek buss. Første buss frå San Salvador er behageleg nok, tre mannfolk jagar oss inn på bussen som allereie har forlate terminalen i det vi når fram til busstasjonen. Den kostar ein dollar og vi er på veg. Eg er usikker på om vinden som bles inn gjennom vindauget som eit kjølande avbrekk i steikande hete er verdt all eksosen og skiten som og fylgjer med. På kvar stoppestad strøymer det på folk, ikkje berre passasjerar men seljarar. Dei brøler namnet på varene sine medan dei spring gjennom bussen. MANGOMANGOMANGOMANGOMANGO ropar ein. KARAMELLAR, ASADOS, DULCE, ALT I HEILE VERDA ropar dei andre. Og alt er for EIN DOLAR eller EIN CORA, som er 25 cent. På neste stopp hoppar dei av og nye kjem på.

På ein stopp stig det ombord to klovnar. Showet er høglydt og jevligt og varer fleire stopp en eg kunne føretrekt. Øyrene mine er allereie slitne av MANOGOMANGO MANGO og høglydt reggeaton som spelast altfor høgt frå øydelagde høgtalarar rett over hovudet mitt. Litt forundra ser eg at folk rundt meg morar seg og eg gjev frå meg ein cora for innsatsen når dei samlar inn kollekt. Lurer på kva som får vaksne mannfolk til å kle seg opp med raud nase og støye rundt på ein buss. Det kan ikkje berre vere bruk for pengar, og eg kjenner eigentleg nok mannfolk med motivasjon for slikt til at eg lurer så altfor lenge.

Krigsmuseum

2011-05-05T22:03:00.001+02:00

Museet i Arcatao er lite og fullt av bilete og småting. Klede frå drepne og flukta heng på veggen. Bilete av forsvunne ansikt ved sidan av. Eg ser kokekar av blikk og det nødvendigaste folk fekk raska med seg i farten på flukt til holene i fjellet. Det var ikkje mykje. Der var ingen mat. Det minnar meg om alle lokale 2. verdskrigsmuseum eg har vore i. At eg er der med ei ungdomsgruppe forsterkar kjensla. Det er stille. Stillare enn det eigentleg kan bli med over 20 ungdommar samla i eit lite rom. Ei lita kvinne fortel om gjenstandane. Eg veit ho kjempa i krigen, men det er ikkje dagen for hennar historie. I dag er det lokalsamfunnet i sin heilskap som visast i museet. Ho går grundig gjennom alle seksjonane av det vesle museet. Før flukta, tida i fjellet, og returen til byen. Dei tok med steinar frå område med massakre der dei måtte gravlegge sine døde, for dei fekk ikkje med kroppane. MEMORIA RESISTENCIA er skrive med små massakresteinar litt skeivt på golvet. Motstandsminne. Minne om motstand. Motstand mot minne? Ikkje her.

Varmen dryp frå støvete kroppar, sveitten klør. Vatnet er lunka og smakar klor og plastikk, konsentrasjonen fell og gruppa løyser seg sakte opp.

Mot slutten av krigen kom ei gruppe frå Madison for å hjelpe, no er det søsterbyen til Arcatao. Internasjonal solidaritet. Det var som å finne ei vasskjelde i varmen og setje seg ned for å kvile i skuggen. Seier ho.

Filmvisning

2011-05-05T22:01:00.000+02:00

Grelt lys, fanta og coca-cola i plastikkoppar, teknikken streikar, ein leidning manglar. Folk kjem framleis sigande. Den norske klokka tikkar høgt i brystet mitt, den salvadoranske tydeligvis stillare. Rundt 20 menneske i alle aldrar, brus og kjeks. Ein og ein halv time etter tenkt start finn han rette leidningen og filmen snurrar. Hollywood og kjønnsroller, opprør mot far, kan jenter bokse og gutar hoppe tau? Filmen er dubba og eg lurer på om alle i rommet kunne lest undertekst om ikkje?

Grenseland

2011-05-03T16:01:00.000+02:00

Å reise i grenseland mellom El Salvador og Honduras seint på kveld etter filmvisning og møte i Los Pozos, lille landsbyen utanfor store landsbyen. Eg må innrømme at eg ikkje fylgde med på vegen, steinete svingete jordveg bratt opp og ned. Og i mørke mørkare enn mørkast. Dei andre i bilen vart usikre, har vi sett dette før? Eg hadde ikkje. Vi kom til ei elv. Nei. Ei elv hadde vi i alle fall ikkje sett nokon av oss. Snu bilen, men kva er vegen tilbake? Kjørande rundt ein sving kom vi til ein kvit halvmeters stokk i vegkanten. Nei! Skreik Hektor. Det er grensesteinen til Honduras, snu snu! Dei andre var usikre, vi kan ikkje vere i Honduras? Men jo det var vi. Ein mann opna døra forsiktig og uvillig på gløtt då vi spurte etter vegen og fortalte oss at ja, dette er Honduras. Skandale. Vi hoppa i bilen og snudde så fort vi kunne. Eg er ikkje sikker på kor alvorleg det var, men i ettertid har dei fortalt meg at det er mykje narkotikatrafikk på denne ruta. Bilar som kjem og snur kan verte stoppa og anhalde av lokal forsvarskomité. Resultatet av det er sjeldan kjekt. Spenninga i bilen var høg, men humøret ikkje noko å klage på så eg forhalt meg roleg. Resten av turen føregjekk med mykje snakk om gjenvandrande døde etter dei mange massakrane, tilkalling av alskens jomfruer (som faktisk sendte ein reddande engel i form av ei bikkje som sprang framfor bilen i fleire minutt og viste vegen tilbake til Los Pozos) og historier om plantar som slepp ut gassar som forvirrar folk når dei vert tråkka på. Det er ikkje eigentleg mogeleg å feste denne turen på papir. Eg gjev opp. De skulle ha vore der.

Arcatao

2011-05-02T04:40:00.003+02:00

er ein liten landsby nord i El Salvador i regionen Chalatenango heilt på grensa til Honduras. Den ligg i eit område som var kontrollert av FMLN og motstandsstyrkane under borgarkrigen, og vart utsletta fullstendig under krigen då lokalbefolkninga måtte rømme byen og gøyme seg for angripande soldatar i huler i fjellet utan mat, utan klede, utan noko. Området er kjent for makabre massakrer og det var lokalbefolkninga som fekk merke gong på gong at byen var ein av dei viktigaste motstandspunkta gjennom krigen.

Høflege smil og landleg goddag-helsing gjennom varme små gater under tre som gjev skugge akkurat når du trur du ikkje orkar meir sol. Lukt av blomar, hestebæsj og overmoden fallen frukt. Arcatao er sjarmerande frå husa malt i minst to sterke fargar, gjerne grønt og rosa, til kaklande høner, syklande ungar og eldraude bruer bygt høgt over gateplan til når regnet kjem og gatene vil forsvinne under vatn.

Ei alvorleg og særs bloddryppande historie ligg nært i tid og er vanskeleg å forstå for meg som kjem utanfrå og berre ser varmen, fargane, og fjella under strålande sol og lyseblå venleg himmel.

Ventar

2011-04-29T06:44:00.004+02:00

Lukka er heimebaka broed fraa spanske naboar med philadephiaost
Myggen kjempar innbitt mot eit seigt og salig lag av eurax, myggspray
og gamal solkrem
Den vinn oftare enn eg likar

Gler meg til aa kome paa landet
Ein kvelest i denne byen av stoev og eksos sjoelv om ein trivest
No forsvinn eg fraa eller til sivilisasjonen alt ettersom
Internett er der ikkje
Arcatao

God stemning

2011-04-28T02:01:00.003+02:00

Lonely Planet skreiv, og eg har berre lest LP fordi den laag paa kjoeleskaapet til Hektor, tru berre ikkje noko anna, at om San Salvador hadde vore ei kvinne ville du maatte seie at ho hadde bra personlegdom men at det stoppar der. Det var litt stygt sagt syns eg. Men i dag har eg erfart at det er litt sant. Det var ikkje skrekkeleg pent her, men frykteleg sjarmerande. Hektor viste meg rundt sentrum i steikande sol. Marknader, kyrkjer og folk overalt. Ropande. Skal du ha sokkar, poteter eller juvelar? Dei har det. Og dei ropar det til deg.

Eg har faatt ein kontorpult paa kontoret. Jesus heng pent paa korset sitt paa veggen. Moeta i heile ettermiddag har vore delvis overdoyva av sunn katolsk ungdom som syng gloria og spear gitar saa det ljomar. God stemning.

Rosa briller

2011-04-27T05:33:00.002+02:00

Du må kvile i dag sa dei. Det er varmt og du må vere trøyt. Eg vakna halv sju. Rommet er mintgrønt og svalt nok enda så eg slepp viftebråk. Blåbleike norske vinterbein skal ut i skjørt. Pent dekorert med raude hovne myggstikk. Ut for å sjå El Salvador i dagslys. Eg tek på rosa solbriller.

Små gater med yrande folkeliv, tre og blomar. Colores colores colores. Vindauga i bilen er opne. Luktene til alle dei fantastiske fargane vert diverre overdøyvd av svart eksosstank. Dei fortel meg namnet på alle gatene og kvar dei går. Eg nikkar og smiler. Eg har ikkje snøring på kvar eg er. Nasa tetnar til medan auga vert større og større. Dei tek meg med til stranda. Landet er ca. like stort som Nord-Trøndelag fylke, og sjølv om San Salvador ser ut til å ligge midt i landet tek det berre ein time. Stranda er svart, ikkje kvit. Vulkanstein. Mjuk varm sand og sterke varme bølgjer som vil røske ein til havs. Alt er vakkert frå hengekøya. Kjem rosaskjeret frå solnedgangen eller brillene?

Velkomen

2011-04-27T05:28:00.002+02:00

Eg reiste ein morgon og kom fram i anstendig tid same kveld, men reisa var likevel over tjuefire timar lang og troytt. Dog. Inga reise er komplett utan flyplasspanikk. Houston, Texas. USA. Velkomen, velkomen , jo takk. Fire timar mellom fly og fly. To timar i sikkerheitskontrollen. Trippande. Stadig meir sveitt. Han tyske framfor har allereie mista sitt fly. Ein time til boarding. Spurte, hente sekken og sjekke inn på nytt. Sjølv om den eigentleg var sjekka inn heilt fram frå Oslo. Panisk nordmann blant rolege salvadoranarar i køen. Nokre har tid. Alt er relativt. Eg sprang gjennom Houston Internasjonale Flyplass. Klam fann eg gaten nokre minutt før boarding. Inga krise akkurat men stress nok til å pumpe adrenalin og endorfinar. Eg rakk det! Eg er verkeleg på tur!

Har du vener her? Ja. Du får 90 dagar opphald. Velkomen til mitt land. Mannen i skranken snakka engelsk og bad ikkje om 10 dollar til turistvisum som det var skilta om i køen for utlendingane. Takk. Sa eg. Smaaforvirra. Palmesus og mørke omringa flyplassen. Monica og Bobby henta meg i bil. Spansken er rusten. Grammatikken får tunga til å krølle seg og eg må snakke sakte. Eg tenkjer sakte. Landeveg eller motorveg med opne vindauge og varm hud mot fuktig vind. San Salvador.

siste dag

2009-12-21T17:07:00.002+01:00

siste dag i bolivia gaar foere seg i sta cruz de la sierra. sjoelv om vi har forlatt det er kan sjaa av fjell. resten av gjengen reiste i dag tidleg. no er eg aleine. det er litt fint. i gaar gjekk vi paa kino og saa disco-bowling i kjent sta cruz - stil. eg tapte. grundig. det som var kjekkast i gaar var likevel det aa kunne gaa opp ei trapp utan aa miste pusten. ja. hurra for det. og god jul.

høglandet

2009-12-15T02:06:00.003+01:00

kortpusta og småsvimmel, grunna oksygenmangel, rører eg meg rundt i La Paz. glatt brustein oppover og nedover, fargerike kvinner i store skjørt og bowler-hatt, og fleire turistar enn eg til no har sett dei fire siste månadane. det er ein flott by. ei heilt anna verd enn resten av det bolivia eg har sett til no. 4000 meter over havet. eg kjenner det i øyrene når vi tek lokal mini-buss opp til byen El Alto på høglandssletta for å besøke Ingjerd og den mykje omtalte lamaen Michael Jackson og cholita MamaRosa. 400 meter til. sola steiker i panna. byen er penare enn eg trudde. og så sinnsjukt stor. vi går oss vill ei god stund før vi endeleg treff på ingjerd. eg må sitte ei stund før vi skal ned att. men det går betre dag for dag. reknar med å ha kjempekondis når eg kjem heim!

busstur

2009-12-11T22:33:00.003+01:00

ein gjennomsnittleg busstur for meg tek ni timar og gaar fraa foerde til oslo, naar eg tenkjer over alle bussturane i livet mitt. sjoelvsagt har eg teke mange andre bussar mange andre stader men sogn- og fjordaneekspressen vraa vest til aust i noreg og tilbake att er nok mi mest kjente bussrute. i gaar tok eg ein sytten timar long busstur fraa vest i laaglandsbolivia der eg har tilbrakt nesten fire maanader no, austover til hoegland, lite oksygen og ukjent terreng. La Paz. det gaar ikkje an aa skrive La Paz med smaa bokstavar. turen tok som sagt sytten timar. vi byrja i toerr badstutemperatur i sta. cruz og enda hutrande opp i ei regnfull og taakete gryte som plutseleg dukka opp midt i den endelause hoeglandssletta vi i timesvis hadde koyrt over i morgongryet. etter timar og timar i eit komfortabelt bussete som kan leggast heilt ned, og som gir intim og god kontakt med menneskje som soev rundt deg paa alle kantar i form av lyd, sansing, og odoer. eg sov mesteparten av natta. berre at denne bussturen varte saa mykje lenger enn berre natta. timar til aa tenkje. fjell. raudbrun jord, nesten lilla til tider, groene striper i lyst og moerkt. graa stein. meir brunt. intense fargar likevel. uendeleg himmel. tankar om menneskeliva rundt meg. dei bittesmaa menneska eg av og til ser utanfor vindauget. i det store store landskapet. dei som sit ved sidan av meg. kven er dei, kvar kjem dei fraa og kor skal dei? og kva ser dei naar dei ser paa meg? store blaa auge som proevar aa forstaa men som sikekrt ikkje gjer det likevel. ein framand i alt det framande. og endeleg kom vi fram.

val

2009-12-07T16:24:00.005+01:00

valdagen i sta. cruz sentrum gjekk roleg foere seg. nesten litt antiklimaks for ein stakkars brigadist som no nesten har vent seg til jubalong, flagg, kampanjesongar og hurra meir enn politisk debatt, analyse og partiprogram med informasjon i, slik ein foer trudde valkamp skulle vere. byen var stengt fraa tidleg paa morgonen. vi fann oss nesten ikkje frukost. det var ingen i gatene. ei stille hadde bredd seg over sta. cruz sentrum som eg ikkje foer har hoyrt i dette landet. bilforbud. du har fri og skal halde deg heime for aa stemme. vi tusla litt rundt, fekk oss eit toert rundstykke paa eit hotell, og fann til slutt eit vallokale i eit gamalt og slitt skulebygg. saers lite jubalong. det er ikkje lov aa gaa med politiske symbol, ikkje eingong ei t-skjorte med parti-fargar, paa valdagen. ei heller aa drive valkampanje 72 timar foer avstemming. ro og fred. basketballbane og klasserom. folk stod pent i koe. stemte, dyppa fingeren i blekk for ikkje kunne gje dobbeltstemme. det sat ein frivilleg representant fraa kvart politiske parti paa kvart bord. sosial kontroll og alfabetisk orden. fargerik stemmeseddel med bilete av kvar presidentkandidat. vi gjekk. seinare vart vi henta av kamerat- og frivilleg-sosalarbeidar-Santos som hadde faatt spesialtillatelse for aa koyre. han tok oss med til dei penaste stroeka i sta cruz og vi fekk vere med aa sjaa paa oppteljing. manfred manfred manfred. vi er midt i verste hoegreblokkland og resultata gjenspegla ikkje det vi saag paa TV seinare paa kvelden i resten av landet. nasjonalt gjekk det i evo evo evo. og det ser no ut som han vann med 63% og 2/3 fleirtal i senatet! dette blir fem nye spanande aar i bolivia. kva som no er mogeleg! berre himmelen set grenser. og eventuelt verdsbanken og andre internasjonale kapitalistiske institusjonar med klam makt over land som treng finansiering til vidare utvikling. vi faar sjaa. merkeleg aa snart skulle dra fraa dette landet. det kjenst ut som om det er no eg burde bli.

slutt på vallegrande

2009-12-04T17:25:00.002+01:00

neida. vallegrande ligg der enda i dalen sin. men eg er der ikkje lenger. eg dro i går. etter sjokoladakakeavskjed på kontoret (eg hadde bakt) og i familien. siste del av arbeidet levert og kvittert. tårer fra vertsmor. eg var smil. litt emosjonell kvelden før. men morgonen med sol og framtidsutsikter om val i Sta Cruz, tur til La Paz, og verdens lengste flytur heim til noreg og så familie, jul, kulde, mørke og glede fekk meg til å smile på tross av at eg nok vil sakne denne lille store dalen min. jobben på kommunehuset. lillesøster bianca. men da får eg dra tilbake.

1. Advent

2009-11-29T22:11:00.004+01:00

er plutseleg no! Det fann eg ut grytidleg i otta i dag paa messa, forvandla til adventsgudsteneste med lilla prest og tende ljos. Nuvel otta og otta, i halvnitida var det vel ved naerare ettertanke. Forklaring. Kvifor eg gaar paa morgonmesse? Mi vaertsmor er ivrig gudstilbedar, menigheitssyster og kyrkjegjengar. Dette har for meg resultert i uendelege soendagskveldar med sursoet salmesong og guds ord oversett til spansk fraa skurrete hoegtalarar. Og i dag gjorde vi ein vri etter at ho i gaar kveld bestemte oss for aa gaa paa morgonmessa i staden. Sidan det er min siste soendag.

Kyrkja var tommare enn den har vore dei andre kveldane. Men til gjengjeld full av born. I ulike formar og fasongar som born i den alderen er. Den alderen er forresten rundt ti. Fliring, skubbing, henging paa kyrkjebenken, paa kvarandre, og ein og annan rett som det foerste adventsljoset. Det slo meg at dette sikkert er boliviansk skulegudsteneste. Eg har ikkje gaatt for mykje i kyrkja i mitt liv. Men skulegudsteneste var obligatorisk jul- og paaskeinnhald daa eg gjekk paa barneskulen. Marsjering i slaps og snoe, to og to til Foerde Kyrkje. Kalde oyre, kalde fingrar, vaat paa handledda, vaat paa nasen. Inn i varmen. Jesus paa korset i krybba. Klamme stoevlar. Ein prest som proevar aa vere for kul. Sursoet salmesong og skurrete mikrofon.

Min siste soendag.

drosjebil

2009-11-26T12:45:00.003+01:00

dei siste dagane har eg kjørt ein del rundt i drosjebil av den enkle grunn at eg er i ein by. santa cruz de la sierra for å vere heilt nøyaktig. drosjebilturane har stort sett gått mellom jose sitt hus på ring2 og jesusbarnklinikken på ring1. i santa cruz går vegane i sirkel tre gonger rundt byen og du kan derfor i prinsippet køyre rundt og rundt byen av hjartans lyst så lenge du vil. til dømes i ein av ringdrosjebilane som gjer akurat dette, men som stoppar i ny og ne for å sleppe av og på folk. skal du frå ein ring til ein annan må du likevel ta ein vanleg drosjebil. det kostar stort sett ti kroner uansett kvar du skal. eg merkar at eg likar å køyre drosjebil. det er avslappande. eg slepp å tenkje (kvifor det er positivt er eg litt usikker på). men det gjer og at eg ikkje får heilt tak på denne byen. når eg ikkje vandrar omkring sjølv med bykart og kollektivtransportkart skjønar eg heller ikkje korleis byen heng saman og den forblir eit mysterium for meg. noko anna mystisk er at det alltid alltid alltid er rushtrafikk her. med ei arbeidstid der folk går på jobb om morgonen, skal heimatt til middag midt på dagen, ut att på jobb etter to timar og så heimatt igjen i kveldinga, gjer at det er rushtrafikk minst fire gonger om dagen. ein liten smule upraktisk og miljøuvenleg vil eg seie. men i dag skal eg tilbake til gode gamle vallegrande der rushtrafikken rundt middagstid består av vandrande skuleborn i ei gigantisk støvsky av vind og sand.

volver - å vende tilbake

2009-11-25T15:38:00.004+01:00

viste seg å vere vanskelegare gjort enn sagt. 90 dagars visum viste seg å vere 90 dagars visum på grensa mellom argentina og bolivia. noko vi fann ut sundags føremiddag for eit par døgn sidan då vi nett hadde sjekka ut av argentina og stod sveitte og trøytte og bad pent om å få kome inn att i bolivia. men nei. vi måtte søke om eit spesielt visum. jaja, det hadde vi no høyrt om så vi protesterte ikkje stort og gjorde oss klare til å angripe eitkvart papirarbeide som vi venta skulle kastast vår veg. men nei. dette må de gjere på konsulatet i argentina. he? og det opnar ikkje før i morgon, mandag. hee?

nuvel. litt fortviling og ein del meir sveitte seinare rusla vi tilbake over grensebrua som går over frå å vere malt i argentinsk kvit og blå til boliviansk raud gul og grøn eller omvendt alt etter som kva veg du kjem. haha. stopp. kvifor vil de inn i argentina att? nei nei nei. no har de gått ut. kom ikkje her. men vi måtte kome der. og til slutt fekk stakkars maren-anne flørta oss over grensa att.

konsulatet skulle opne klokka 8 neste morgon så vi troppa opp blide og klare til...ein garasje? joda det bolivianske konsulatet låg i ein garasje. som forøvrig var stengt. det opna sjølvsagt boliviansk tid. boliviansk tid er eit konsept som er litt ullent. det kan bety "to timar for seint", men vi håpte på ein tima sidan det er tidsskilnaden mellom yacuiba i bolivia og salvador mazzza i argentina. det viste seg å vere tidsskilnaden pluss to timar til før konsulen kom.

papir. har de alle papir? jajaja. nei. og de må betale i banken. den bolivianske kredittbanken. ok ok kvar? der borte. ok vi går og leitar. ei runde rundt salvador mazza. ingen boliviansk kredittbank. den ligg jo i bolivia. som vi ikkje slepp inn i fordi vi ikkje har visum. jaja men berre hels frå konsulen på grensa og sei det er greit. JAVEL? sveitte.

taxi til banken. nei taxien vil ikkje over grensa likevel. grensevaktene flirte ved vår paniske grensekryssing tredje gong på eit døgn, denne gongen utan stempel. ulovleg i bolivia. vi deler oss, nokre i kø i banken, nokre for å skaffe papir for å bevise vår økonomiske sjølvstende og at vi kan forsørge oss i landet, nokre for å ta bilete og kopiar av alle papir. taxi tilbake. konsulatet stenger klokka to. men...er det argentinsk eller boliviansk tid? har vi ein time på oss eller to?

ein halvtime att til konsulatets stengetid. argentinsk tid. fjerde paniske grensekryssing. fliring igjen. men ikkje av oss. vi har ikkje meir flir. alle papir i orden. betalt og kvittert. limstift, papir og stempel i passet. og så må vi ha ein kopi til av dette. javel. men det er siesta i argentina, de må til bolivia for å kopiere. heeeeeeeee????????? det er ikkje mogeleg. men jo det er det. kan du legge att noko så vi veit du kjem tilbake? tilbake? slepp eg ut herfå kjem eg aldri meir tilbake.

det ordnar seg ved at ein søt liten sekretær vert sendt med oss over grensa slik at ho kan ta med kopiane tilbake til argentina og vi slepp å krysse grensa ulovleg igjen. vi tek med oss sveitten vår, papira våre, og går. femte grensekryssing. er de søstre? NEI. for nokre vakre blå auge! javel. alt i orden. vi er offisielt ute av argentina. kjem vi inn i bolivia no?

passkontroll. javel da. her er nye grøne papir. medan vi fyller ut nytt visum kjem ei busslast med menneske veltande inn på migrasjonskontoret. kø. faen. men eg ser min første menonitt! han er kjemperar og eg blir litt glad. han liknar litt på karlson på taket, berre spøkelsesversjonen i svartkvitt. åsta ser ei mogelegheit medan vi ventar. bussen. kvar skal den? joda til sta cruz. får vi sitte på? i grunn er det ikkje lov. men åstas sjarmerande spansk og jernvilje som nektar å gje seg får oss på bussen. det er plass og pengar har vi. sjåføren blir like sveitt som oss når ho fortel. og ordnar billett. 7 timar direkte til sta cruz. den fortente vi. godt jobba. men eg er framleis litt sveitt.

P.S. til tale: dette var framleis ingenting mot moskva...

visum, argentina og makk

2009-11-20T13:20:00.002+01:00

vi må ha nytt visum. våre 90 lovlege dagar i bolivia tok nett slutt og vi kom oss på nippet ut på dag 89. det var resultat av ein heidundrande busstur frå cochabamba til santa cruz på 12 timar, rett på trufi til grensebyen yacuiba i 8 timar, eit par timars pause der vi traska over den lugubre grensestasjonen mellom bolivia og argentina, og til slutt eg veit ikkje kor mange timar i buss til den argentinske byen salta resten av den natta. det tok altså ei natt, ein dag, og ei natt til. siste natta vart vi og konstant vekka av argentinske grense/toll/og bagasjekontrollar som perler på ei snor nedover kontinentet. blide og forfylla argantinarar sjekka gong på gong at vi ikkje hadde med oss noko snusk i bagasjen. stort sett ved berre å sjekke ytterlommene på sekken. der vi ikkje hadde noko snusk så det gjekk bra. (vi hadde heller ikkje snusk inni sekken berre for å vere klår på det.)

noko som plutseleg gjekk opp for meg på denne turen var at eg hadde teke med nokre blindpassasjerar frå bolivia utan å vite det. ein flokk parasittar har tydelegvis slått seg ned i magen min, noko som siste veka har sett meg ut av spel kvar gong eg har prøvd å ete noko. no har eg byrja på argentinsk makkekur og håpar inderleg at parasittane møter sin endelege skjebne her i argentina. eg har i alle fall ingen planar om å dra dei tilbake over grensa om to dagar då det ikkje er plass til oss begge i det landet.

brigadekjærleik

2009-11-20T13:15:00.003+01:00

verden i bolivia er aller aller best:
*når maren-anne syng vårvisa
*når eirin klemmer
*når kristian sender melding
*når eilif er underfundig
*når åsta er best
*når erika-paola ler
*når ingjerd og kaja dansar tinku
*når håvard er der

vatn 3

2009-11-14T23:30:00.002+01:00

naar du kjenner kloakklukt fra dusjen..ikkje dusj. det laerte eg den harde vegen i går på hotel city i cochabamba.

Ein smak av Bolivia

2009-11-10T23:22:00.002+01:00

Gode gode smakar i landet av mjoelk og mais:

* Mote - Dette er toerka mais som etterpaa vert kokt, det smakar ikkje saa mykje men er utruleg tilfredsstillande aa nomse paa.

* Nymjoelka nykokt feit og god kumjoelk. MMMmmmmmmmmmmmmmoe

* Tojori - Igjen toerka mais, kokt og mosa, serverast med varm mjoelk, slurp!

* Dulce de leche - Noko karamell/primaktig av kokt mjoelk. Soett men godt.

* Api - Tjukk rosa drykk av lilla mais, minnar litt om julegloegg, gjer heile verda til ein vakker stad. Spesielt marknaden i Vallegrande naar det er litt kaldt.

* Chirimoya - Ei rar frukt som er moerkegroen og klumpete utanpaa og kvit og mjuk inni, smakar som ei blanding av paere og banan, supernammis!

P.S. Mat eg proevar aa unngaa er grisehud og grisefjes...grisefjas.

shopping

2009-11-10T14:53:00.003+01:00

handel i vallegrande gaar ut paa aa staa ute paa ei stoevete gate og kike inn i noko som best kan beskrivast som eit rotekott. kombinasjonen bakeri og klesbutikk med innslag av hagereiskapar og fotokopiering er ikkje heilt sjeldan heromkring. noko som skulle faa ein til aa tru at ein kan faa tak i det meste overalt. det kan ein ikkje. mitt behov for handling er relativt lite baade i det livet eg lev i noreg og spesielt her i bolivia. men her ein dag befann eg meg likevel i ein situasjon der eg maatte ha tak i nokre ting. til doemes ei soeppelboette til badet. kloakksystemet her er ikkje sterkt nok til aa ta imot papir saa soeppelboette paa badet er obligatorisk. med lok. lok er fint.

eg fann etter litt fomling i gatene ein butikk som saag ut til aa ha spesialisert seg paa ulike behaldarar av fargerik plast. midt i blinken! eg saag og ei soeppelboette med lok stua bort i eit hjoerne. men. der var ingen i butikken. eg vart staaande ei stund litt usikker der ute paa gata og vente. det er ikkje alltid like lett aa vite korleis ein skal oppfoere seg i nye land, og der var heller ingen romarar eg kunne ape etter. saa eg proevde meg forsiktig paa eit hoola inn i holet. ingenting. av og til hjelp dette og det dukkar opp eit lite vesen som meir eller mindre villeg sel deg det du vil ha. men nei. ingenting. kremt. hola! nei. det kom ingen. butikken/kottet/lageret var heilt tomt, og eg maatte luske derifraa utan soeppelboette og med ein smak av nederlag som ikkje forsvann paa ei stund.

for ein person van med vestleg kapitalisme, kommersialisering og sal sal sal for ein kvar pris, er det merkeleg aa kome til ein stad der ein ikkje ser ut til aa bry seg det minste om handel og ei heller profitt. paa eit nivaa er det befriande og flott. men irritasjonen over ikkje aa faa kjoepe ei soeppelboette eg treng, og som staar rett foran nasen, min heng i.

vatn 2

2009-11-06T01:31:00.002+01:00

i dag fall ein heil haug med vatn ned fra himmelen. inkludert ein del hagl. noko som resulterte i at all sanden paa vegen gjekk sin eigen veg og forsvann, og at muren rundt huset vaart rett og slett velta i protest. kontrasten fra 35 varmegrader i gaar til hagl i dag fekk denne nordkvinna til aa sleppe haka ned paa golvet. som for oevrig og var fullt av vatn fordi det kom sildrande inn i huset vaart etterkvart som hagen fylltes.

vatn

2009-11-05T00:53:00.003+01:00

det er blitt sumar og varmt og toert og for tida stenger dei av vatnet om natta. vassrasjonering. kven som brukar saa himmla med vatn paa den tida er eg usikker paa. men det er i utgangspunktet greit for meg. litt vanskelegare blir det av og til om morgonen daa ein gjerne har eit bittelite ynskje om aa dusje. saerleg etter ei sveitt natt innsmurd i antimyggkrem. vassrasjonering. det foerer til at folk om kvelden fyller boetter og kar, og her i bolivia er det flust med boetter og kar, med vatn. brunt vatn. naar roera er tomme synk ogsaa kvaliteten til bunns ser det ut til. og saa maa vi rasjonere meir. den beroemte onde sirkelen.

vi har i mitt bolivianske hus eit ute-bad med vassklosett der vi maa ta ei boette med vatn og toemme oppi for aa skylje ned. her ein dag fann eg paa heilt av meg sjoelv, og kjente meg veeldig oeko-medviten, at om eg set denne boetta i dusjen medan eg dusjar kan eg skylje ned i do med dette vatnet etterpaa! ideen fekk eg etter at vasken paa kjoekenet vart tett saa vi maa hive alt oppvaskvatnet ut paa hunden etter at vi har vaska opp. det skal ikkje vere lett har eg hoyrt. noko vatn vil ikkje kome inn og anna vatn vil ikkje gaa ut. det er rett og slett kroell i vassystemet for tida. saa tenk globalt og handle lokalt! (kan forresten nokon vere saa snill og finne paa eit betre slagord?)

det eg laerer meg er respekt for tilgang paa vatn. reint vatn. godt vatn. nok vatn.

mygg

2009-11-03T20:00:00.001+01:00

kva er eigentleg mygg laga av? eg trur lyd. zzzzZZZZZzzzzzzzzZZZZZzzzz. spesielt naar du skal sove. desutan er myggen sjeldant feit og god her. eg gjer ganske ofte ein mygg fortred for tida. men det er fordi den har gjort meg fortred foerst. og no har eg brukt opp all kloekremen til haavard. myggnetting, ja takk.

Jomfru

2009-10-29T15:35:00.002+01:00

TV-nyhendene:
Ei Jomfru Maria i plast, med bruresloer i kvite blonder graet mirakeltaarer som salte paerler. Det vert diskutert, kvar kjem taarene fraa?

Radio-nyhendene:
Ei Jomfru Maria i kjoet og blod, 14 aar, valdteken, misbrukt, oydelagt. Det vert diskutert, hadde ho drukke eit glas vin? Ingen ser hennar taarer.

Er det rart Jomfrua graet?

Kva mirakel burde vi eigentleg vente paa?

heim

2009-10-28T22:51:00.002+01:00

paa veg til jobb moeter eg gjerne ei ku eller tre. paa veg heim ofte eit esel. litt bibelsk. som sagt er eg rimeleg sikker paa at ogsaa jesus luskar rundt i buskene her. sauene og gjetarane maa vi ikkje gloyme. men eg har ikkje spurt om vegen til stallen enda.

eg har lopper i blodet. og i senga. vi ligg fem timar bak noreg i tidsskilnad men klokka kjempar for aa ta att tida. paa boliviansk klisjevis skjer det ikkje. savn.

heim til vallegrande merka eg at eg tenkte etter to veker i cochabamba. fin by. moeter, storpolitikk, statsleiarar i fleng. likevel paa grasrotnivaa. saa tilbake til lille store vallegrande. her finst berre stoevet igjen, fraa under grasrota som er reven opp eller svidd vekk av sola. lokalpolitikk. kommunehuset. brunt og varmt. heim. enn saa lenge.

moeteskikk

2009-10-27T23:33:00.002+01:00

* folk ugleser deg om du sit paa golvet. spesielt naar du er kvit og kvinneleg. sjoelv om du ikkje har hoege haelar. daa kjem dei springande med ein stol. to stolar. treng du tre?

* det er heilt greit aa snakke i mobil medan moetet paagaar berre du dekker til munnen din med handa. om ingen kan sjaa at du snakkar saa kan dei ikkje hoyre det heller.

* det er heller ikkje noko i vegen for aa servere brus eller drops med knitrete papir til alle i salen medan ein eller annan stakkar proever aa halde eit innlegg. sukker til folket!

* det er ingen motsetnad mellom aa vere ein 50 aar gamal mann i dress og aa ha glitrande rosa notatbok med britney spears paa.

Petroleros

2009-10-20T16:50:00.004+02:00

Eg er i Cochabamba no, og har vore på ALBA-møte. ALBA er Folkets Alternative Handelsavtale, og møtet var ei samling for dei sosiale rørslene i Bolivia der dei diskuterte eit handelsalternativ for Latin Amerika til frihandelssamarbeidet ALCA påtvunge frå USA. Det småpussige med ALBA er at de elskar EU men hatar nyliberalsime og kapitalisme. Nuvel. Dei om det. Siste veka har eg difor hengt med dei store gutta. Petrolerosen frå La Paz. Fagforeiningsleiar Jose Domingo som er vertsfar til min medbrigadist Kristian og gokompis med Evo. Ein mann av dimensjonar. Beinhard og pusemjuk. Gentleman til fingerspissane med snille auge og dempa stemme. Roen sjølv. Men med full kontroll, kustus på alt og alle og kompromisslaus som få når det må til. Og det må det. Oljearbeidarane i Boliva har fått stor politisk innverknad siste åra. Oljepengar, seier dei ofte når vi ser noko nytt. Nybygg på universitetet eller trygd til aleinemødre. Oljepengane går til folket no får vi høyre og jubelsong om nasjonlisering og sosialistisk revolusjon med Evo kling i kvar ei krå. For valkampen er i gong. Sjette desember. Får vi 4 nye år med Evo?

Evo de Nuevo (Evo på nytt) er slagordet vi høyrer mest. Un dos tres Evo otra vez, tres dos uno Evo o ninguno (Ein to tre Evo en gang til, tre to ein Evo eller ingen) vert det taktfast brølt under kvar ein tale han held for tida. Og tale kan han, Evoen. Sist eg såg han dissa han fredsprisen som f og kom med ei liste krav til fredsprisvinnar og president Obama. Yes, we can. Og endeleg vann han hjartet til ho skeptiske norske som berre vil vere kritisk til alt og alle, sjølv dei som står på talarstolen og ropar ut om antiimperialisme, antinyliberalsime og antikapitalisme. Eller kanskje spesielt dei. For det høyrest så bra ut. Men er det det eg ser her i Bolivia? 4 år med Evo. Kva har eigentleg skjedd? Det høyrest ut som det har skjed mykje. Det ser ut som det har skjedd ein del. Eg ser og ein lang veg att. Og no kan til og med fredsprisen gå å legge seg. Stå på krava Evo og gå resten av vegen!

MEN. Tilbake til Petrolerosen. Det var og ein delegasjon fagforeiningsfolk frå Venezuela i byen på dette ALBA-møte. Hardbarka revolusjonære, snille som lam, med propaganda tytande ut av kvar ei sprekk i kroppen, samtidig som dei var flotte, flinke, kunnskapsrike og reflekterte. Av dei vart eg invitert til Venezuela med jobbtilbod som geopolitisk rådgivar i ojeindustrien. Riktignok etter at dei fann ut at eg var 23 år gamal og ugift. Men men. Med mine uskuldige vakre auge og cara de communista (ansikt/oppsyn som kommunist) som dei sa, veit eg ikkje kva som vog tyngst. Eg har i alle fall hatt strålande dagar som einaste høne i ei korg av macho machistiske petrolerosar frå både Bolivia og Venezuela, ei heilt spesiell oppleving eg aldri hadde forestilt meg at eg skulle dukke bort i. Så får vi sjå om dei ringer meg att frå Venezuela.

å snakke om veret

2009-10-20T16:40:00.002+02:00

er ikkje berre noko vi gjer i noreg. vanleg samale i vallegrande:

- åh kor kaldt det er i dag!
- ja jo, kaldt joda
- det er myyykje kaldare i dag enn i går!
- mhm ja kanske
- du må fryse stakkars? har du nok klede på deg?
- jo nei det går fint det
- men du som er frå noreg, der er det vel enda kaldare?
- mhm joda kaldare der ja
- så eigentleg er ikkje dette så kaldt for deg?
- hm. nei. neida.

privilegium

2009-10-20T16:33:00.003+02:00

privilegium er eit ord eg sjeldan klarar å uttale men som eg stadig tenkjer inni meg her og no. så utrulig heldig eg er. å få vere med og henge på dei raraste plassar med dei raraste folk i dei raraste situasjonar, og få lov til å spørje og grave og lage luftslott uten at nokre løftar på meir enn eit augebryn. berre smil og godvilje bak kvite, brune eller ingen tenner. litt gull glimtar til i ny og ne og. kvar er du frå? kvar er det? kaldt ja? og kva gjer du her? undring som raskt vert til velvilje og aksept når eg forklarar på min gebrokne (nokre seier vakre!) spansk. eg vil lære. eg vil vite. mitt land treng og forbetring og nye idear. i somme tilfelle er vi faktisk og i same båt. sjølv om bolivia ikkje har noko hav.

encuentro social alternativo

2009-10-09T20:14:00.003+02:00

et sosialt alternativt møte. diskusjonar. politikk. alternativ. folk. nye diskursar. nye paradigme. nye gamle idear eg har høyrt tusen gonger før for første gong. av folk som meiner det no. ikkje som ein teori eller ei historie eller som del av eit fag på universitetet. sosialisme, feminisme, solidaritet, rettferdig fordeling, miljø, anti-imperialisme og anti-nyliberalisme. store ord. vanskeleg å følgje med. vanskeleg å forstå for meg som har alt og aldri har trengt å kjempe for noko. enda. kven veit kva som kjem til å skje. dommedagsprofetiar om ressursknappheit. kan det bli mi røynd?

det er dette eg har jobba med i ein månad no i Vallegrande, St Cruz, Bolivia, Latin-Amerika, Verda.

riktignok fekk eg ikkje med meg så mykje av sjølve programmet. eg var stort sett oppteken med å springe rundt og gjere praktiske småting, organisere ungdommane som jobba frivillig, og følge nye beskjedar frå ulike personar kvart femte minutt. her er ingen sjef. organisk bestemmelsesprosess kallar dei det. demokrati i praksis og eit helvetes rot. sett med mine norske briller og orda logistikk logistikk logistikk hjallande i bakhovudet. men det fungerar på eit vis. og kven skal bestemme kva som er mest verd, effektivitet eller respekt for alles meiningar, handlingar og initiativ?

meg og min kvinnelighet

2009-10-01T00:39:00.002+02:00

her i bolivia, rettare sagt i vallegrande, moeter eg meg sjoelv i doera opp til fleire gonger om dagen og ein av tinga eg maa forholde meg til er ei anna kvinnerolle enn eg er van med. kvaler rundt val i forhold til yrkesliv, moderskap, familie, karriere, tidsklemme er ikkje noko eg foer har maatta tenkje over som sikkert kjem av ungdommens herlige fridom, egoisme og ignorans. her vert eg dagleg spurd om ikkje min mannlege medbrigadist er min ektemann eller kjaerast. i ein alder av 23 burde eg i nokres auge vore gift for lengst. og joda vi er jo et pent par.

her ein dag fekk eg og plutseleg ein bitteliten teppetull av eit barn opp i armane paa kontoret paa kommunehuset daa mora skulle ut og ordne noko. angsten som daa maa ha lyst ut av auga mine fekk alle (mannlege) medlem av kontoret til aa bryte ut i hoeg latter, usikkert av medkjensle eller av ein annan grunn. eg har 10 poeng i utviklingspsykologi og burde vite kva eg skulle gjere for aa underhalde dette vesle vesenet i 5 min men nei. panikken over aa ha eit levande barn i armane sveipte vekk all teori saa vel som praksis og eg kunne berre be instendig inni meg om at ungen ikkje skulle byrje aa skrike for saapass kunne eg sjaa, det brygga opp til storm saa snart mora var ute av doera. eg trur ikkje eg pusta foer mora etter dei lengste 3 minutta i mitt liv kom innatt og kunne ta tilbake teppetullen med eit bedrevitande (heldigvis!) og trygt smil.

min kjaere og som sagt mannlege medbrigadist heldt framleis paa aa le seg i hel trygt borte i ein krok av kontoret, og ein lattermild kommuneansatt, vaar mann i kommunen Juan Carlos, spurde forsiktig om eg aldri har hatt soesken. Jo, men ikkje saa smaa var det meir eller mindre lure svaret eg fekk stamma fram, framleis med barne-angsten i kroppen. tenk om eg hadde mista den. herregud. i tillegg blir eg stadig oftare bedt om aa lage mat i familien noko som eg tykkjer er saers triveleg, men som er ein stor motsetnad til mitt tidligare nevnte mannlege motstykke her i dalen som ikkje ein gong faar lov aa vaske sine eigne klede (han vaskar dei i skjul naar ingen er heime saa ikkje mora i huset skal faa meir arbeid enn ho allereie har), mykje mindre koke mat eller vaske opp.

ventar

2009-09-21T01:39:00.002+02:00

vi kom. vi venta. og vi gjekk. saa kom vi tilbake. og der kom dei. hurra! og saa venta vi litt til. paa profesoren, presidenten, konsulen og hemulen. konsulen kom. til slutt. og moetet byrja. med opne doerer i larm fraa bilar, motorsyklar og englesong fraa kyrkja paa andre sida av gata, til sur gitar. ein hvis distraksjon for slitne oyre troytte av aa hoyre spansk. aa leike floge paa veggen atter ein gong. ei litt troytt floge men med full konsentrasjon og notatblokka klar.

katolikk i faareklaer

2009-09-20T00:44:00.004+02:00

i dag har eg proevd livet til ei boliviansk husmor og yrkeskvinne. mi vertsmor har dei siste dagane maatte sitte pal paa sjukehuset hos si slagramma mor i mangel av helsepersonell som kan ivareta pasientar paa sjukehuset her. daa eg spurde om det var noko eg kunne gjere for aa hjelpe fekk eg foerst spoersmaal om aa lage middag. ingen problem. rett etter fekk eg spoersmaal om eg kunne vikariere religionstimen hennar dagen etter. og. eg hadde inga unnskulding. tja. kvifor ikkje? eg er i eit land eg ikkje kjenner, bur hos folk eg ikkje kjenner, gjer arbeid kvar dag eg ikkje kjenner paa eit spraak eg ikkje kan. kvifor ikkje berre rusle inn i ein framand skuleklasse og undervise i eit fag eg ikkje kjenner? nuvel. daa eg sette meg ned med bibelen etter aa ha sagt ja for aa lese meg opp fann eg rask ut at eg kan min katekisme. rett og slett. den bortkomne son, nestekjaerleik, tilgjevnad og paaskeevangeliet var tema. og som sagt saa gjort. i dag rusla eg roleg inn i ein framand 6. klasse mutters aleine og underviste tjue 11-aaringar med meir eller mindre ADHA (sjarmerande ungar med mykje energi er kanskje meir politisk korrekt aa seie) i jesus. kvifor ikkje? i skrivande stund har eg framleis saar hals og eg skal ikkje skryte paa med at timen gjekk prikkfritt. men ei av jentene som fulgte meg heimover etter timen fortalte meg med eit skeivt flir at det pleier aa vere verre braak. det tek eg med meg, usikker paa om eg haaper eller ikkje paa sanninga i utsagnet.

mitt moete med boliviansk kvinnefotball

2009-09-20T00:31:00.002+02:00

eg hadde faatt beskjed om aa moete opp klokka aatte. eg kom fem-over, ei linje eg har lagt meg paa her framfor den norske fem-paa. dette var likevel alltid altfor tidleg. ein heil time for tidleg for aa vere presis, men eg byrja ikkje aa ane uglane i mosen foer ein smaagut-kamp byrja fem minutt foer vi angiveleg skulle ha byrja aa spele. eg trudde og at det var fotballtrening eg var invitert med paa av maria paa kontoret. men neida. fotballtrening driv vi ikkje med her. her var det kamp! daa resten av laget mitt endelg kom fekk eg utdelt full uniform og vart sendt ut paa bana utan eingong med aa vere paa fornavn med lagkameratane mine. det er aar sidan sist eg spelte fotball men paa eit blunk var eg tilbake i 14-aars-modus paa ei lita fotballbane som eigentleg er ei basket/handballbane i ein nedslitt blaa, gul og groen idrettshall for aa spele 5 mot 5 i grelt lys. til og med ein rund liten trenartype sprang omkring paa sidelinja og peste. deja vu. det er godt mogeleg dei vart skuffa over spelet til ho hoege lyse fraa Europa. men kjekt var det.

rare ting med bolivia

2009-09-14T20:00:00.002+02:00

1. du kan bruke ei trillebaar til alt, stein, groensaker, som barnevogn, eller til aa frakte heim di gamle fulle kone

2. uansett kor kaldt det er, som i rim utanfor vindauget, eller kor mykje stoev som fyk omkring, som naar ein koyrer bak ein lastebil paa jordveier toerrare enn sahara, saa har ein opne vindauge i bilen. noko som gjer ein kvar biltur paa landsbygda til ei saers kald eller asmatisk oppleving.

3. nyhendene er best naar mest mogeleg grinande, hardt skadde, helst blodige eller forbrente i tillegg til mentalt skadde menneske faar utfalde seg fritt paa skjermen.

4. Jesus, Che, og ein pornoplakatar fraa 90-talet heng gjerne paa same vegg. Ingen motsetnader der.

5. bilbelte finst ikkje. det er ikkje noedvendig har eg blitt fortalt. og det er sikkert sant. for fer du utfor stupet paa sida av vegen her saa er det nok slutt uansett. bilbelte eller ikkje.

6. ein drikk ikkje noko som ikkje inneheld alkohol. eller i det minste ein haug med sukker. alternativet i valle grande er altarvin..

7. melk i pose. melk i plastikkpose. rett fraa kua. det er rart.

Mannen Che

2009-09-11T17:59:00.003+02:00

Eg har sett filmen, er ikkje ei setning eg brukar ofte om eg blir spurd om eg har lese noko. men det var svaret mitt i gaar daa guiden spurde om eg hadde lese dagbokene til Ernesto Che Guevara. Det var sanninga. Og slik moette eg til slutt Che. Denne mannen som til no forst og fremst har vore eit trykk paa ei t-skjorte for meg vart i gaar til ein doed levande mann av kjoet og blod. Gjennom turen til La Higera. Ein mann som sloss for det han trudde paa, om enn med metodar som i dag kan kritiserast, og som doydde for det han stod for. Nokre av hans siste ord skal ha vore "du kan drepe ein mann, men ikkje ideane hans". Og dette roerer meg. For han var trass alt berre ein mann. Som proeva og feila som alle andre. Gav alt kan det sjaa ut som. Og kva meir kan ein gjere? Saa faar historia doemme. Og det gjer ho jo. Alltid.

I gaar saag eg eit glimt av mannen Che. Gjennom aa gaa i hans siste frie fotspor i bitande iskaldt boliviansk vaarver. I eit terreng fullstendig ueigna for geriljakrig. 42 aar etter at han gjekk her sjoelv. Med sine kameratar, tankar, draumar og kanskje frykt eller gnagsaar? Kven veit. Historiene er mange. Doe ung og lev for alltid er det noko som heiter. Che hadde blitt 83 aar i aar trur eg. Han kunne vore min bestefar. Dette viser ikkje paa sjarmerande revolusjonsbilete fraa 1960-talet. Falt eg? Ja. For kva? Skrive paa ein vegg i La Higera stod det skrive " ein ekte revolusjonaer vert dreven av sterke kjaerleikskjensler, det er umogeleg aa tenkje paa ein ekte revolusjonaer utan denne kvaliteten". Og det kjennest sant. I dette landet, paa dette spraaket med dei store orda vi er redde for i kalde Noreg. Og kanskje er vi redde for kjenslene og krafta som ligg bak og. Saa ja eg falt. For eit sjarmerande smil bak glissent argentinsk skjegg, og eit loefte og kjaerleik og truskap.

vind i dalane

2009-09-11T17:53:00.004+02:00

i natt sov eg i janus-ullundertoy, med mormors heimestrikka ullsokkar, i sostras laante sovepose, under tre-fire ullteppe og eit laken, saman med tre lopper, to edderkoppar og eit skrukketroll, utan at eg veit kvar det kom fraa, eg har ikkje lofta paa ein einaste stein i det siste. isvind bles over dalane, fuktig, stikkande, paa jakt etter offer. det vart meg. og det er ingen plass aa goyme seg. husa er like kalde inni som utanpaa. og varmt vatn finst berre i eit kjele paa komfyren. eg som trudde eg hadde flykta fraa haustmorkre og vinterkulde. trekkfuglen har floge feil. eller er det veret som er ute paa baertur over stokk og stein?

min bolivianske familie

2009-09-08T16:28:00.003+02:00

min bolivianske familie bestaar av ei mor som er religionslaerer, ein far som jobbar i bank, ei 14 aar gamal dotter og to soener som begge studerer paa universitetet i st cruz. og no plutseleg eit rart vesen fraa andre sida av jorda fraa eit land ein ikkje har hoyrt om her. altsaa meg. eit merkeleg vesen som drikk kokt vatn og et broed utan syltetoy. mi bolivianske mor er saers bekymra for at eg ikkje likar boliviansk mat. ho veit ikkje kva godt ho skal gjere for meg denne kvinna. saken er berre den at eg ikkje greier aa ete nok til aa tilfredsstille ho. eg kan ikkje ete 14 kg gris eller kylling kvar dag. det er fysisk umogeleg. eg er usikker paa om eg vert rarare for kvar dag som gaar eller ikkje men vi venner oss til kvarandre. triveleg har vi det uansett.

Den store dalen

2009-09-05T00:04:00.003+02:00

Det forste du moter naar du kjem til Valle Grande er Jesus. Og i medsols med den refleksjonen kvit marmor gir kan du godt seie aa ha sett lyset. Her kjem kardinalen fraa maa vite, og her vert Evo kalt djevelen sjolv og anklaga for aa avkristne landet. Dette er og staden der dei fanga og drepte Che med kameratar. Han laag gravlagt rett nedanfor huset mitt, men er no sent til Cuba.

Gatene er er torre og stovete, men eg ser fjell. Slikt gleder alltid eit vestlandshjarte. Eg innbiller meg av og til at havet er rett paa andre sida av fjellet og gaar og ventar paa ei regnbyge. Men elles er det innlandsbygdene i Hallingdal dette liknar paa. Lufta hadde vore frisk om det ikkje hadde vore for at jorda, stovet, sanden stadig fyk i alle retningar. Vegetasjonen greier ikkje halde det att. Torre auge og vakker utsikt.

Huset til Jose

2009-09-01T14:36:00.001+02:00

Huset til Jose ligg inne i ei innhegning av høge murar med glasbitar på toppen. Hagen er av varme raude heller grunna grasallergi. Men det beskriv ikkje stemninga i huset. Vi er litt fanga her, eller kanskje nærmare skjerma frå resten av verda. Vi høyrer den da. Høg musikk og bilar. Bylydar. Liv og leven. Her bur i vi altså. Denne første tida i Bolivia. Alle dører står opne. Folk spring inn og ut. Om natta finst det ikkje ein kvadratmeter ledig golvplass. Alt er dekt å sovande menneske. Eg personleg har fått kapra meg ei seng saman med Maren-Anne. Den er hul i midten så vi sig begge inn mot kvarandre om natta. Trygt og trivelig. Men varmt. Huset til Jose er fyllt av kjærleik. Av menneske som vil kvarandre det beste. Snart skal vi dra. Mange er allereie vekke. Men huset til Jose vil stå her og vente på oss til vi kjem tilbake.

hengekøye

2009-08-31T19:23:00.002+02:00

å ligge i ei hengekøye midt i st cruz i ein bakgård eller kanskje hage som er mursteinsbelagt fordi folk er alergiske mot gras. I denne byen av støv. Varme vindar sender sand i alle retningar. Inn i uttørka auge og halsar. Å tenkje over kva som har skjedd denne første lange veka i Bolivia.

tolking. Av inntrykk. men og av språk. oversetting og tolking av foredrag etter foredrag. spansktimar kvar morgon. Med Gerardo. den søtaste hyggeligaste mann du kan finne opp. ei ung paranoid norsk jente vil alltid lure litt på den kjærleg berøring frå framande menn i 40-åra, men her er det slik det skal vere. Kvart kyss på kinnet og klapp på armen er velmeint og koseleg (bokstaveleg tala).

Som student, livets student, lærer eg meir enn nokon gong. På to språk samtidig. alltid å oversette frå det eine til det andre. Om eg høyrer, les, skriv eller snakkar. spansk norsk spansk norsk. høgt og lågt, inni og utanpå. hjernen eksploderer i fargar kvar kveld. sloknar som ein oppbrent fyrstikk og let att ei svak lukt av svidd svovel til summing av mygg.

ute på nye eventyr

2009-08-30T23:27:00.002+02:00

denne gang til sør amerika!

i skrivande stund ligg eg i ei sigen seng (den har knekt saman under meg og min sengekamerat opp til fleire gonger) og høyrer på brasileros som syng medan dei vaskar klede utanfor vindauget. brasileros? høyrer eg du tenkjer, du er jo i bolivia! jadda, det er eg men med oss på turen har vi kameratar frå MST i brasil som også er på utveksling i bolivia.

huset vi bur i er huset til Jose. Jose liknar litt på Lula. det er varmt og trykkande og herleg for ein fugl som meg som flyg sørover når haustmørket kjem krypande med kulda i gamlelandet.

kleda vaskar dei forresten i ein oppvaskkum. vaskemaskin finst ikkje. eg var sjølv ute på same galeien tidleg i dag før frukost. kleda mine ligg no soltørka og herleg nyvaska i ryggsekken att. snart skal eg vidare.

EI veke

2008-12-13T03:10:00.000+01:00

no er det EI veke til eg kjem heim! eg haapar eg er djupt sakna. livet er fantastisk. eg har vore aa segla no, det finst ikkje ord for kor vakkert alt er.

sand

2008-12-09T02:55:00.000+01:00

i am the sandman. i hvert fall har eg nett vore paa verdas storste sandoy, fraser island. vi koyrte bil og eg motte ein dingo. store delar av tida var vi utanfor bilen og dytta den gjennom sanden i staden for aa sitte inni og nyte utsikta. eg er fortsatt skiten. det var fantstisk.

julekalender

2008-12-02T02:09:00.000+01:00

det er andre desember i dag sjolv om det ser ut som det er forste fordi eg er i framtida. haha. vel uansett andre desember foregaar i brisbane ein by alle har raada meg fraa a dra til fordi den tydeligvis skal vere keisam. men eg LIKAR den. kanskje paa trass. det er reint og fint og byaktig her. og varmt. nevnte eg det? i morgon skal eg i dyrehagen. eg vil sjaa eit nebbdyr. eg har ikkje sett eit nebbdyr enda.

skydive

2008-11-29T21:41:00.001+01:00

this one time in byron i fell out of an airplane

http://www.facebook.com/album.php?aid=188301&l=b704f&id=853855600

vente paa synneve

2008-11-26T07:19:00.000+01:00

etter nesten ein maanad aleine paa vegen (det er forresten ikkje sant, eg har hatt reiseselskap nesten heile tida) ventar eg i dag paa synneve fraa orsta som kjem flygande fraa thailand i natt. saa skal vi to vestlendingane hit the road opp nord fraa ruskever i sydney. okei det bles berre litt men ein blir bortskjemt. medan eg ventar har eg lasta opp bilete... have a look:

http://www.facebook.com/album.php?aid=187233&l=4d28b&id=853855600

hostelworld

2008-11-24T00:32:00.000+01:00

no har eg ikkje sove aleine i et rom paa 4 maanader og fann ut at kanskje eg skal fortelle litt om alle hostella eg har budd paa. eg er litt troytt av folk som snarkar, som dei seier paa svensk, men kjem nok til aa bli litt einsam naar eg kjem heim i mi eiga seng likevel. akkurat no er eg paa bondi beachouse yha rekomendert av min kjaere soster. kom hit i gaar, var her for to veker sidan, og det var nesten som aa komme heim! (ok, nei det var det ikkje, eg gler meg vilt til aa komme heim men u know)MEN det var uansett skrekkelig koselig aa komme tilbake da heile gjengen som var her for to veker sidan fortsatt ikkje hadde komne seg nokon stad. bondi yha er absolutt aa anbefale om du likar standard hostel der folk blir og blir og blir og har det morro. stranda er naer men det bles saa kaldt at det ikkje er sjans til aa faa seg eit bad i dag i alle fall.

aaa og forresten saa maa eg anbefale en kafe som heiter gertrud and alice i hall street naert "hovedgata" (strandgaten!) paa bondi. det er ein bruktbokbutikk kombinert med kafe som har verdas beste chai te og minnar om tehus i praha, teteria i granada og andre vakre koselege nydelege liknande buler eg har besokt i gode gamle dagar paa mine reiser og oppdagingsferder ute i den store vide verda.

aaanyway..forrige veke var eg melbourne der eg budde paa eit hostell som heitte all nation backpackers. billig, sentralt, shabby og braakete men igjen koselege folk og greie fasilitetar. einaste var at eg lot sekken min staa i bagasjerommet da eg drog paa tur til great ocean road og da eg kom tilbake hadde nokon opna den og tomt alle tinga mine ut paa golvet. eg mista ladaren til telefonen min og handkleet mitt men eg trur heller at eg berre ikkje fann det i alt rotet da eg rydda opp att enn at nokon stjal det. eller kven veit. det var eit fint handkle.

ogsaa i melbourne i bydelen st kilda ved stranda budde eg i coffee palace. eg saag ingen kaffi men det var eit knakanes bra hostel rett ved alt. hmmm ok ei bra beskriving. men sant. om du likar liv leven og leik er dette hostellet for deg. trur eg. eg maa forresten innromme at ef booka rom der i utgangspunktet paa grunn av navnet. og eg likar ikkje ein gong kaffi. jeje.

no hugsar eg ikkje meir.
hade.

great ocean road

2008-11-19T05:40:00.001+01:00

eg saag to koalaer i et tre. nei i kvart sitt tre sjolvklart. dei maa eitt tre kvar ser du. og saa flaug eg i helikopter. hihi. morro. meir morro aa vere i helikopteret enn aa sjaa paa naturen men naturan var og veldig flott. store steinar i blaatt hav.

aussie aussie

2008-11-17T07:30:00.000+01:00

ei veke bondi beach. lovely. ei veke library of new south wales for aa skrive eksamen. greit nok. mi tredje veke foregaar i melbourne og akkurat for oyeblikekt paa great ocean road. det er ein veg ved det store havet. vakkert. veldig vakkert. litt kaldt da. vind. gler meg til aa dra norover att til varmen. masse morroe folk og skal legge ut bilder snart! hurra!

australia..igjen

2008-11-12T10:50:00.000+01:00

dagane har igjen flydd avgarde utan at eg har merka det. bondi beach med sol sand og festlege chilenarar og franskmenn (nei ikkje australiarar merkeleg nok) har maatte vike for lange dagar paa bibliotek i sydney sentrum for aa skrive den siste eksamensoppgava. snart ferdig no. haapar eg. :) til helga ber det sorover mot melbourne! hurra!

leaving on a jetplane

2008-11-02T03:49:00.000+01:00

ok, eksamen er over. det vil seie ein eksamen er over. vietnam vinkar farvel. ein time til eg drar til flyplassen. kjem eg tilbake? usikkert. vil eg anbefale alle andre aa reise hit? definitivt. siste dagane har vore surrealistiske. vi hadde endelig vent oss til aa bu her, noko ingen trudde i byrjinga. mandag morgon landar eg i sydney. faar sjaa kva som skjer da. ein ting er sikkert. no skal eg vere stille i 24 timar.

hurra!

2008-10-25T08:18:00.000+02:00

eg var oppe klokka 7 i dag (laurdag morgon) for aa skrive eksamensoppgaave. det ergnar. nei regnar.

men her er bilete:

http://www.facebook.com/album.php?aid=174390&l=56dc9&id=853855600

eksamenstid

2008-10-20T12:48:00.000+02:00

I`ll be back.. maa berre skrive litt eksamen forst.

flom

2008-10-17T09:28:00.000+02:00

no er her flom! crazy weather. for to dagar sidan laag eg i straalande sol paa stranda og i dag maatte vi avbryte klassen for aa komme oss heim for elva flomma over veien! vi sit fast paa hotellet og har faat beskjed om helst ikkje aa gaa nokon stad og berre ventar paa t strommen skal gaa. men koselig har vi det likevel! kanskje ligg vi paa stranda igjen paa sondag!

regntid

2008-10-12T05:34:00.000+02:00

no ser det ut som at regntida er komen. det regnar vatnboeflar. det regnar ute og det regnar inne. og regnkleda er ikkje oppfunne i vietnam for aa seie det slik, saa ein maa gaa rundt i ein plastpose om ein skal ha ein sjanse for aa halde seg torr. og det har ein eigentleg ikkje uansett. den nye looken vaar er aa sjaa ut som ein drukna katt.

smaapussige ting med vietnam:

2008-10-09T11:16:00.000+02:00

1. den som tutar hogast har forkjorsrett.

2. eventuelt den som har storst bil.

3. alt har en pris og det som kosta 10 000 dong i gaar kan godt koste 15 000 dong i dag. som bringer oss til neste punkt:

4. it all depends on the situation.

5. og alt er same same but different.

6. fasade er alt saa ein malar berre framsida av huset. never lose face.

7. karakoe er verdas beste underhaldning.

8. og stolleiken kjem paa ein god andreplass.

nesten i kina!

2008-10-05T13:17:00.000+02:00

no har det vore mykje reising og nordvietnam er mitt nye paradis paa jord. eg har vore i halong bay og kjort baat, sett sukkertoppfjell og padla i kajak. denne helga og vandra vi i fjellet saa langt nord som i sapa (nord nord nord). saa eg har faktisk vore nesten i kina! det var fantastisk. og sidan bilete seier meir enn ord legg eg heller ved ein link!

http://www.facebook.com/album.php?aid=167401&l=2d9f9&id=853855600

oi

2008-09-24T16:28:00.000+02:00

plutselig hadde masse tid gaatt sin veg utan at eg hadde faatt det med meg. sola staar opp og gaar ned raskare for kvar deg, eg mistenker maanen for lurerier. vind er her ogsaa mykje av. og varme. i dag forsvann all elektrisitet og det var over 36 grader og tilfeldigvis hadde eg i tillegg feber saa ein kan seie at det vart litt for varmt. til og med for meg. skulen er eg bittelitt lei men no men det blir mykje reising i helgene saa det veg opp. denne helga skal eg nord til ha noi og ha long bay, neste helg skal eg enda lenger nord til sa pa. forige helg var eg paa marble mountain, eit fjell av marmor. helga for var eg i ho chi minh city, eller saigon paa fint. der var vi paa krigsmuseum noko som eigentleg var for sterkt for meg. spesielt fordi det ellers gikk og kraup og rulla kvanta av levande bevis fra The American War (som krigen heiter her) i gatene utan armar og bein og diverse andre kroppsdelar og tigga til livets opphald. kanskje nokre ogsaa var trafikkskadde, det skal eg ikkje sverge paa men vi snakka med mange veteranar.

her er link til fleire bilete:

http://www.new.facebook.com/album.php?aid=163215&l=bd56c&id=853855600

kjaerlighet

2008-09-09T14:39:00.000+02:00

im in love. han er vietnamesisk, ekstremt vakker og sjarmerende, heiter viet og er 10 aar gamal. i dag teikna han mikke mus til meg for han ganske sjenert sprang ut dora for eg rakk aa seie takk. han er et av barna i klassen min for eg har begynt aa jobbe frivillig som engelsklaerer paa en liten skule som Kulturstudier stottar. eg kom nettopp derfra no og er heilt utrulig lykkelig og inspirert og trur paa alt godt i verden. og det er ganske godt etter dag ut og dag inn med (om enn veldig interessante) miljoproblem, utviklingsproblem, kulturproblem og pengestotteproblem. etter to timar paa ein vietnamesisk barneskule trur eg paa at der er haap og lykke i vente for alt og alle.

cham island

2008-09-07T11:27:00.000+02:00

denne helga har vi vore paa eksotisk campingtur paa ei nesten ode oy i havet der det susa i sivet eller palmane er vel rettare aa seie og fisken blomstra blant krabbene i graset. vi sov i telt paa stranda noko som vart ei vaat oppleving grunna varme og luftfuktigheit som framprovoserte ei heftig blanding av svette og kondens i teltet som igjen gjorde at daa det byrja aa regne saa var vi saa pass vaate fra for at det gjorde liksom ikkje noko saerleg fra eller til. eg sov ganske godt. ei stund. ellers gikk det i bading, soling, snorkling og vitnamesiske selskapsleikar rundt leirbaalet om kvelden. kva vi skulle med leirbaal i 30 varmegrader er over mi fatteevne men koseleg var det. vietnamesarar likar forresten leikar der eit menneske dummar seg ut som blindebukk eller hale paa grisen, men dei har teke det litt vidare til aa slaa i stykker krukker som heng i ein traad i blinde. artig. grille fisk kan dei og.

we are the hellos

2008-09-04T11:12:00.000+02:00

naar vi sykler gjennom byen eller ikkje byen roper alle barna hellooo helloo, og det er baada for aa hilse paa oss og fordi dei rett og slett kaller oss hello fortalte vaar antropologlaerer forrige veke. for det er alt vi seier. artig. i am a hello. ellers hadde eg min forste time i vietnamesisk i dag etter skulen. det var ganske hardt. saa eg trur det blir en del fortsettelse med helloo.

dong

2008-08-31T11:38:00.000+02:00

eg gaar omkring med ein million dong i lommeboka. det maatte berre skrivast. for aa oppklare: ei krone er kanskje 3000 dong. som eg har fortalt er det ganske crazy aa vere her men eg venner meg litt og litt meir til det kvar dag. i dag er det sondag og vi har fri saa vi reiste paa stranda. det vil igjen seie sykla gjennom idyllisk landskap paa ein ikkje saa idyllisk motorveg. eller nei motorveg er aa overdrive. men stor veg da. det er saa vakkert her. krittkvit sand og klart varmt vatn. og nesten ingen turistar. som jo er draumen for ein kvar tussete turist som meg.

good morning vietnam

2008-08-27T16:56:00.000+02:00

kvar morgon syklar eg gjennom rismarkene til skulen min som er ei straahytte paa stranda.. eller ved elva som er ved stranda. det er varmt og fuktig akkurat som eg liker det. bittesmaa vietnamesere trasker omkring og dyrker ris og selgar mango og bananer og svarte boffler eller okser eller kva det no er arbeider i rismarkene saman med andre eksemplar av dei bittesmaa vietnamesarane som by the way alle saman (nesten) har spisse straahattar. skulen er forelobig, det er etter 3 dagar, ekstremt interessant. hodet mitt kjem til aa eksplodere til slutt av klokskap. og eg er livredd i trafikken og alle roper og drar i deg og vil selge deg sko og kle og helst vil eg vere naken for eg er saa svett saa det er jo ikkje helt det store. ellers bur eg paa rom med en utrolig trivelig svenske. vi er rundt 20 tussete skandinavar som traskar rundt her. skikkelig bra folk. men eg er bittelitt heimsjuk, eg kn innromme det. dette er en million aar vekk fra alt anna i heile min gamle verden.

viet nam

2008-08-25T08:29:00.001+02:00

no er eg komen fram til hoi an og har hatt min forste skuledag. eg landa i gaar kveld i tordnande regnver og dampande hete, julepynten var hengt opp paa flyplassen og det er fantastisk aa vere her men eg er og fullstendig slaatt ut og trott saa eg kjem tilbake til dokke seinare.

gnuene i kloften

2008-08-23T06:31:00.000+02:00

aaaaah faar ikkje til aa legge ut bilder her... men men drar til vietnam i morra tidlig!!!!!!!!!!!! hurra

the outback

2008-08-22T01:26:00.001+02:00

no er eg nett komen tilbake fra campingtur i villmarken (og dette er VILLmarken) med sniffande dingoar og slangar (nei okei saa er det ikkje sesong for slangar, men dei kunne vore der) luskande rundt leirbaalet. eg har sett uluru, vore i valley of the winds, i kata tjuta nasjonalpark, og i kings canyon. dette inneber mykje vakker natur, timar og timar i bil, ein del turgaaing, og masse festlige folk. alt er saers velorganisert her ute til og med i villaste odemarken. camping inneber aa koyre til campingplassen, koke middag paa ein barbecue, og toalett og dusshus 100 m vekk fra leirplassen. den mest spanande delen er at ein campar ikkje i telt, her faar du utdelt ein swag. dette er ein madrass/soveposebag som du lirkar deg nedi og sov slik ute under stjernene. eg skal ikkje paastaa at det var varmt (temperaturen droppar fraa rundt 23 grader om dagen til rundt 2 om natta) men det var heller ikkje saa frykteleg kaldt, eg fekk eit par timars sovn kvar natt og det var meir enn mange andre fekk. min sidekamerat rundt leirbaalet var 100% siker paa at ein dingo hadde snust paa swagen hennar i lopet av natta men det merka ikkje eg. no maa eg springe til flyplassbussen. paa veg til sydney att!

wake up

2008-08-18T14:08:00.000+02:00

maatte gud eller noko anna heilagt signe wake up hostel i sydney for aa skjonne at dyner er vegen aa gaa naar det er kaldt om natta i staden for lusne ulltepper som er klamme og tynne og stikkete. takk kjaere wake up (ironisk nok) for en god natts varm sovn.

tilbake i sydney for en kveld

2008-08-17T09:31:00.000+02:00

har nett vore i fantastiske byron bay der man ut av det blaa blir invitert til barbecue paa stranda og kvalane rullar i bolgene til glede for turistar traskande paa "fjelltur" til fyrtaarnet. . dessverre har eg vore litt sjuk (forkjola pga av stor temperaturforskjell) og har derfor ikkje surfa som eg hadde planlagt aa gjere der. dessutan har realiteten innhenta meg litt og eg har maatta bruke eit par dagar paa aa studere og forberede meg til vietnam (det er berre ei veke att!!!!!!)

i kveld er eg tilbake i sydney, litt sliten, men har igjen vore en aktiv turist og sett paa hyggelege koalabjornar og skjelpadder og mindre hyggelege kryp som kravlar rundt i den australske naturen. kanskje ikkje den beste ideen rett for eg skal ut i den verkelge bushen i morgon tidleg - alice springs og uluru!

reiserute

2008-08-13T03:54:00.000+02:00

oppdatering av kvar eg er: eg er i airlie beach. eg har nett vore ute paa havet og segla til whitsunday islands. det var ein del meir spanande enn eg hadde trudd ut fra det eg har sett av segling paa tv. kongen seglar for guds skuld. eg hadde ikkje trudd det skulle vere saerleg actionfylt. men det var det. baaten heitte matador og skipparen var gammal og tjukk og saers glad i aa le av tussete turistar som vart vaate paa dekk naar han kjorte baaten paa skraa inn i bolgene saa det meste spruta i alle retningar. eg har lenge vore fascinert av ideene om aa dra paa jordomsegling med baat. det fann eg fort ut at eg aldri skal gjere for eg vart ganske heftig sjosjuk. ellers motte eg ei irsk jente oppe i cairns som eg har reist saman med dei siste dagane og seinare i dag snur vi nasen ned mot brisbane og byron bay.

kultur

2008-08-13T03:45:00.000+02:00

tenk deg at du sitter i den australske villmarken med torre rode fell av sandstein, damp fra eucalyptusolje skinande blaatt i horisonten. lufta er kjolig men sola varmar. eit stykke fra deg sit goombla (banan), ein beromt aboriginer som har vore paa tv i tyskland og spelar paa didgeridooen sin (ok eg veit ikkje helt kordan ev stavar didgeridoo). lyden er romlande og meditativ og du lukkar auga og nyt sola. musikken fra didgeridooen faar deg til aa fole deg saers kulturell og i kontakt med naturen. ekte australsk villmark, ekte australsk tradisjonsmusikk. men naar du opnar auga og ser du bort paa goombla og finn ut at hmmm han spelar jo ikkje paa didgeridooen sin, han staar og pratar med ein dansk turist. du ser deg smaaforvirra rundt. er der andre aboriginarar som luskar i buskane? nei svaret kjem som lyn fraa klar himmel. der oppe flyr eit jetfly...

cairns

2008-08-09T01:47:00.000+02:00

varme!! endelig varme!! nordaustralia er sol og varme og alt som er bra! i gaar var eg i regnskogen og motte den blaa sommarfuglen. raftande ned ei elv. australia er et gigantland og dei snakkar heile tida om at om du traskar ut i skogen/bushen/odemarken saa kan du gaa i dagesvis og vekesvis og resten av livet utan aa sjaa folk igjen. likevel har eg ikkje paa nokon turar blitt teke med paa ein lenger spasertur enn 3 km... i dag drar eg nedover kysten. tida gaar altfor fort!

the blue mountains

2008-08-05T03:39:00.000+02:00

blogging var vanskeligere enn eg trudde! alt er samla til en suppe inni hodet mitt. saa dette kjem ramlande ut litt i hytt og pine :) i natt hadde eg min forste natt der eg faktisk fikk sove. eg har kjempa en hard kamp mot klokka og lyset og myrkret og tvinga meg til aa vere vaken om dagen noko som ikkje for i natt resulterte i nattesovn saa eg har vore ganske utmatta. MEN for aa holde meg vaken har eg vore ein aktiv turist og en av dagane drog eg ut av sydney til The Blue Mountains saman med Jim (eller Kangaroo Jack som eg likte aa kalle han inne i hodet mitt), ein hurra-australier som hadde traska bushen i australia i aarevis for aa vise rundt turistar som meg sjolv i det Ekte Australia! det var fantastisk. eg motte skippy the bush kagaroo, eg motte gandalf og eg motte dinosaurar. der var regnskog og klipper og dampande eucalyptusolje som gjorde fjella lysande blaa i det fjerne. ellers er den australske bushen eit hardt sted aa leve og eg folte meg meir og meir som ein einsam aboriginer der vi traska i odemarken.. eller ein saa einsam aboriginer som ein kan bli naar stadig japanarar og tyskarar ramla forbi vaar eiga turistgruppe.. nydelig!

jetlag..

2008-08-02T10:10:00.000+02:00

im lost in time and space. etter en lang men ustrabasios flytur var eg framme fredag morgon som kanskje egentlig var torsdag kveld for meg. eller natt kanskje. det blaaser kaldt i sydney. husa er litt. skeive. ting er virkelig oppned og bakfram. telefonen min har gaatt fra meg. men sekken min motte meg paa flyplassen som avtalt sjolv eg var litt redd for at den skulle stikke av igjen. eg opplev jetlag for forste gang. eg har sett operahuset fra alle tenkelege vinklar i dag. og ein aboriginer. men ingen kenguru.

2008-07-25T11:48:00.000+02:00

Rapport fra souviniravdelinga siste dag på jobb. Et shotglass med elg på solgt.

Samtale:
- is this a troll?
- yes
- are they like elves?
- no but they are in the fairytales
- so they live in the forest?
- yes!

Et par julenisser solgt.